|
Tiyatro tarihini, ilkel toplumlarin kut töremlerindeki
taklitli eylemlerinden ve oyunlarindan baslatirsak,türk tiyatrosunun
izi OrtaAsya Türklerinin Saman törenlerindeki canlandirmalara
kadar sürebilir. Anadolu'da yasayan ilkel topluluklarin yaptiklari
varsayilan oyunlarin kalintilarina ise "seyirlik köylü
oyunlari" olarak adlandirdigimiz taklitli oyunlarda rastliyoruz.
Seyirlik köylü oyunlari ilkel topluluklarin önemli
olaylari kutlamak, doga güçlerini kendi yönlerine
çekmek gibi yaptiklari törenlerden kalmadir. Ilkel insan
benzetme yolu ile doga güçlerini etkileyebilecegine
inandigi için, gerçeklesmesini istedigi doga olayinin
taklidini yapmistir. Bugün bazi köylerde oynanmakta olan
taklitli oyunlar asillarinin degisime ugramis uzantilaridir.Bu oyunlar
yasami sürdürmek ve yenilemek gibi, insanligin en asal
gereksinimleri ile ilgili olduklari için her zaman anlamli
olmustur. Bu taklitli oyunlarin da bir sekilde dramatik bir yapisi
vardir ve klasik oyun yapitlarinin temel asamalarini içerir.
Tiyatro gelenegimizde bir de 17. Yüzyildan
baslayarak farkli kaynaklardan gelip Istanbul'da olgunlasmis bir
ölçüde Anadolu'ya yayilmis meddah,kukla gölge
oyunu, ortaoyunu gibi türler bulunuyor.Geleneksel halk tiyatrosu
basligi altinda incelenen bu oyunlarhalkin olaylar karsisindaki
tepkisini mizahi bir dille halka yansitmistir. Geçmisi üçyüzyili
bulan ortaoyunu ve karagöze bakarak halkin yasantisini anlamak
mümkündür. 19.yüzyilda popülerlik bakimindan
en parlak dönemini yasayan geleneksel halk tiyatrosu giderek
zayiflamis ve yerini yeni tiyatro hareketine birakmistir. Geleneksel
türler 20. Yüzyilda gelisimini tamamen durdurmus ve yararlanilabilecek
bir birikim olarak tarihteki yerini almistir.
19. yüzyildan baslayarak bati tiyatrosunun
etkilesimleriyle gelisen tiyatromuz bugünlere ulasmistir. Prof.
Dr Metin And, Türk tiyatrosunun gelisimini 4 evrede ele alir:
1 Seyirlik köylü oyunlari gibi basliklari içeren
Geleneksel Türk Tiyatrosu
2 Bati tiyatrosu dogrultusunda gelisen Tanzimat ve Istibdat dönemi
tiyatrsu
3 Mesrutiyet dönemi türk tiyatrosu
4 Cumhuriyet dönemi türk tiyatrosu
Son üç döneme isik tutacak olursak
görebiliriz ki tiyatromuz batinin etkisinde gelisip büyümüstür.
Kendimiz en ileri teknikleri en iyi seyleri örnek alrak tiyatromuzu
mesrutiyet ve Cumhuriyet dönemlerinde gelistirmisizdir.Su anda
ise tiatromuz halen bu batililasma hareketinden siyrilip kimligini
belirleme çalismasi içindedir. Tiyatromuz kendi kendini
gelistirem insiyatifini elde etmis görünmektedir. Bundan
sonraki amaci toplum yapisindaki yerini saglamlastirmak olmalidir.
Sevda Sener'in "Cumhuriyet'in 75. Yilinda Türk
Tiyatrosu" adli esri kaynak alinarak derlenmistir.
|