ORTA OYUNDAN STANDUP'A

Karagözle baslayan görsel sanat kültürümüz orta oyunuyla gelisip daha sonra dekorlu sahnelere tasindi. Günümüzde ise modern tiyatro anlayisiyla yeni bir sekle bürünmüstür. Bu yeni tiyatro anlayisi dekordan, konulara degismis olsa da halen orta oyundan izlenimler tasimaktadir. Gelisen modern tiyatro yavas yavas orta oyununa biraz daha yaklasmistir, bunun en belirgin örnegi ise tek kisilik oyunlar olan stand-up'lardir.

Orta oyun adindan da anlasilabilecegi gibi bir seyirci kitlesinin ortasinda dekorsuz yazili bir metin olmaksizin oynanir. Ortaoyununun temel tipleri Kavuklu ve Pisekardir. Kavuklu, Karagöz oyunlarindaki Hacivatin ; Pisekar ise Karagözün karsiligidir. Kavuklu da Karagözdeki Hacivat gibi kentli insani simgeler. Pisekar ise; Pise-pismek ve kar sözcüklerinden de anlasilacagi üzere, pisirerek kar-kazanç saglayan, firinci cinsinden, kenar mahalle esnafi türünden, kentli orta sinifin temsilcisidir. Kavuklu ise soylu sinifin üyesidir. Tüm oyun bu iki ana karakter üzerine kurulmustur. Günümüz tiyatrosunda ise oyunlar genis oyuncu kadrosu ile seyirciye sunulur. Sunuma çok önem verildigi için dekor ve giysiler de konuya uygun olarak düzenlenir. Bunun yani sira günümüz tiyatrosunun bir parçasi olarak kabul edebilecegimiz stand-uplar, yani tek kisilik oyunlar da sahnelerde yer almaya basladi. Güncel konular bir oyun içersinde halka aktarilmak yerine tek kisinin bu konulari mizahi bir çerçeve içerisinde sunmasi ile popülarite kazandi.

Artik gösterisli dekorlar ve uzun metinler olmaksizin da genis kitleler tiyatroya çekilebiliyorlar. Doksanli yillarin sonuna denk gelen bu tek kisilik oyun furyasi tiyatroya degisik bir soluk getirdi ve yok olmaya yüz tutmus tiyatromuza hareketlilik kazandirdi. Her ne kadar bir çok kesim tarafindan tek kisilik oyunlar tiyatro olarak kabul edilmese de insanlari sinema koltuklarindan tiyatro koltuklarina tasiyarak tiyatroya büyük bir katkida bulunmustur.

Modern tiyatroda sikça karsilastigimiz seyirciyle diyalogun saglanabilmesi için sahnenin buna uygun olmasi gerekir. Tiyatro sahnesinin seyirciden uzakligi, oyuncunun oradan hükmetmesine olanak veren en önemli ögedir. Modern tiyatro öncelikle bu mekan kisitlamasina ya da dogru bir deyisle soyutlamasina müdahale olarak baslar. Tiyatroda mekan o kadar önemlidir ki sanat yapiti mekanin bütünlügü içinde ele alinir ve bu yüzden mekanin kendisi sanatsal bir ifade içerir. Ancak modern tiyatrodaki dekor anlayisi biraz degismis ve kisilerin oyunculuk yeteneklerini ortaya koymalari için sahne biraz daha geri plana itilmistir. Tabi ki bazi maddi sikintilar da bu degisimde rol oynamis olabilir.

Modern tiyatroyu geçmisten ayirmak mümkün degildir çünkü tiyatro geçmisle
iç içedir. Halen bir modern tiyatro oyununda Pisekar veyahut Hacivat karakterlerine benzer kisilere rastlayabiliriz çünkü bu karakterler halen hayatimizin içinde yasayan kisilerdir. Modern tiyatro basli basina bir kavram degildir; sadece geçmisten bu güne gelen tiyatromuzun son halinin adidir. Bu yüzden de klasik tiyatroyu da orta oyununu da modern tiyatrodan ayiramayiz.